به گزارش اقتصادآنلاین، بحران آب تهران فقط به کاهش بارندگی یا افت ذخایر سدها محدود نیست و افزایش جمعیت، رشد مصرف، توسعه شهرهای پیرامونی و برداشت فزاینده از منابع زیرزمینی، ابعاد تازهای به مسئله آب پایتخت داده است.
در دومین نشست تخصصی «شهر و آب» با موضوع «تهران، شهری فراتر از ظرفیت آبی خود»، ابعاد مختلف این بحران و محدودیت راهکارهای موجود بررسی شد.
۳ روایت از یک بحران | اصفهان، مشهد و همدان با کمبود آب چه میکنند؟
مجید سیاری، کارشناس منابع آب، در این نشست نسبت به ادامه سیاستهای فعلی درباره وضعیت آب تهران هشدار داد و گفت: تهران به سمت بیراهحل شدن مسئله آب حرکت میکند. انتقال آب از حوزههای پیرامونی دیگر نمیتواند پاسخگوی رشد تقاضا باشد و سیاستگذاری باید از تامین آب به سمت مدیریت مصرف و تقاضا تغییر کند.
سیاری با اشاره به سابقه توسعه تهران اظهار کرد: پایتخت در منطقهای شکل گرفته که محدودیتهای جدی منابع آب دارد، اما طی دهههای گذشته جمعیت و فعالیت اقتصادی با سرعت زیادی در آن متمرکز شده است. این تمرکز فقط بحران آب ایجاد نکرده و پیامدهای آن در حوزههایی مانند آلودگی هوا، ترافیک، فرونشست، مسائل اجتماعی و فشار بر زیرساختها نیز دیده میشود.
وی ادامه داد: متوسط بارندگی بلندمدت تهران حدود ۲۷۰ تا ۲۸۰ میلیمتر است، اما بررسی روندهای بلندمدت کاهش قابل توجه بارش را نشان میدهد. میانگین بارندگی در حدود ۵۷ سال گذشته از نزدیک ۳۵۰ میلیمتر به حدود ۲۵۰ میلیمتر رسیده است.
این کارشناس منابع آب بیان کرد: کاهش حدود ۱۰۰ میلیمتری بارندگی در اقلیم تهران اهمیت زیادی دارد و در سال آبی جاری نیز میزان بارش تهران حدود ۳۵ درصد کمتر از متوسط گزارش شده است.
سیاری با اشاره به میزان مصرف آب در استان تهران گفت: این استان حدود چهار میلیارد مترمکعب آب مصرف میکند. نزدیک به ۲ میلیارد مترمکعب در بخش کشاورزی، حدود یک میلیارد و ۶۰۰ میلیون مترمکعب در بخش شرب و حدود ۱۳۰ میلیون مترمکعب در صنعت و سایر خدمات مصرف میشود.
وی افزایش سهم منابع زیرزمینی در تامین آب تهران را یکی از نشانههای جدی فشار بر آبخوان دانست و افزود: در گذشته حدود ۷۵ درصد آب شرب تهران از منابع سطحی و ۲۵ درصد از منابع زیرزمینی تامین میشد، اما اکنون سهم این دو منبع تقریبا برابر شده است.
سیاری همچنین به وضعیت آبخوان تهران-کرج اشاره کرد و گفت: افت سطح آب زیرزمینی و فرونشست، نشانههای آشکاری از فشار بر این منبع است. در گذشته سطح آب زیرزمینی در برخی مناطق جنوب تهران آنقدر بالا بود که برای جلوگیری از ورود آب به زیرزمین ساختمانها پمپاژ انجام میشد، اما امروز شرایط کاملا برعکس شده است.
رشد مصرف؛ معادل ظرفیت یک سد کرج
این کارشناس منابع آب با اشاره به روند مصرف آب شرب تهران ذکر کرد: مصرف آب شرب پایتخت از حدود یک میلیارد و ۴۰۰ میلیون مترمکعب در دهه ۱۳۹۰ به حدود یک میلیارد و ۶۰۰ میلیون مترمکعب در سال ۱۴۰۲ رسیده است.
وی افزود: طی حدود یک دهه، نزدیک به ۲۵۰ میلیون مترمکعب به مصرف آب شرب تهران اضافه شده است؛ این میزان افزایش مصرف با ظرفیت یک سد کرج برابری میکند.
سیاری انتقال آب از سدهای لار، لتیان، امیرکبیر و طالقان را بخشی از سیاست تامین آب تهران دانست و گفت: حوزههای آبی پیرامون پایتخت تا حد زیادی برای تامین نیاز شهر مورد استفاده قرار گرفتهاند.
وی تاکید کرد: انتقال آب پروژههایی پرهزینه ایجاد کرده است، اما با وجود این هزینهها مسئله اصلی همچنان پابرجاست؛ زیرا رشد تقاضا و افزایش بارگذاری شهری ادامه دارد.
پروانه ساختمانی؛ ایجاد تقاضای جدید برای آب
سیاری با انتقاد از نگاه صرفا ساختمانی به توسعه شهری اظهار کرد: شهرداری نباید تنها بر اساس امکان ساختوساز پروانه صادر کند. هر پروانه ساختمانی در واقع یک «پرونده مجازی آب» نیز ایجاد میکند.
وی توضیح داد: وقتی یک واحد مسکونی تخریب و به پنج یا ۱۰ واحد تبدیل میشود، باید مشخص باشد آب مورد نیاز این بارگذاری جدید از کجا تامین خواهد شد.
این کارشناس منابع آب ادامه داد: مسئله تهران فقط با تصمیمهای داخل محدوده پایتخت حل نمیشود و سیاست توسعه منطقهای و تمرکززدایی نیز باید در کنار مدیریت آب قرار گیرد. مهاجرت از مناطقی با فرصتهای اقتصادی و خدماتی کمتر به سمت تهران، فشار جمعیتی بر پایتخت را افزایش میدهد.
مدیریت تقاضا جایگزین انتقال آب شود
سیاری در ادامه بر تغییر رویکرد سیاستگذاری تاکید کرد و گفت: چاه جدید به معنای ایجاد منبع جدید آب نیست. برداشت بیشتر از آبخوان تنها فشار بر همان منبع محدود را افزایش میدهد.
وی افزود: تغییر اقلیم نیز فشار بیشتری بر منابع آب وارد کرده و ادامه سیاست تامین آب، حل ریشهای مسئله را به تعویق میاندازد.
این کارشناس منابع آب مدیریت مصرف، کاهش هدررفت شبکه، اصلاح الگوی مصرف، ایجاد شبکههای دوگانه، بازچرخانی آب، آموزش عمومی و استفاده از ابزارهای اقتصادی و قانونی را مجموعه راهکارهای مورد نیاز تهران دانست.
سیاری تاکید کرد: قیمتگذاری به تنهایی نمیتواند رفتار مصرفکننده را تغییر دهد و سیاست کاهش مصرف باید ترکیبی از ابزارهای اقتصادی، فنی، قانونی و اجتماعی باشد.
وی همچنین بیان کرد: اگر جمعیت تهران همچنان افزایش پیدا کند، حتی اجرای برنامههای صرفهجویی نیز به تنهایی برای حل مسئله کافی نخواهد بود. به همین دلیل، کنترل بارگذاری جدید باید همزمان با مدیریت مصرف دنبال شود.
