به گزارش ایران جیب، تشخیص اینکه یک شغل در گروه مشاغل سخت و زیانآور قرار میگیرد، صرفاً بر اساس عنوان شغلی یا میزان فعالیت بدنی انجام نمیشود. شرایط محیط کار، میزان مواجهه کارگر با عوامل زیانآور، نتایج بررسیهای بهداشت حرفهای و نظر کمیتههای تخصصی در این زمینه تعیینکننده است.
محمدرضا فرزعلیان، مسئول محور غرب و شمال غرب کانون هماهنگی شوراهای اسلامی کار استان تهران، با اشاره به معیارهای تشخیص مشاغل سخت و زیانآور، بر اهمیت بررسی عوامل ارگونومیک در این فرآیند تأکید کرد.
چه مشاغلی سخت و زیانآور محسوب میشوند؟
مطابق آییننامه اجرایی مشاغل سخت و زیانآور، کار سخت و زیانآور به فعالیتی گفته میشود که در آن عوامل فیزیکی، شیمیایی، مکانیکی، بیولوژیکی یا سایر عوامل محیط کار، شرایطی بیش از حدود استاندارد ایجاد کرده و در نتیجه، سلامت جسمی یا روانی کارگر را تحت تأثیر قرار دهد.
از جمله عوامل مهم در بررسی سخت و زیانآور بودن یک شغل میتوان به موارد زیر اشاره کرد:
آلودگی صوتی بیش از حد مجاز
ارتعاش ناشی از ماشینآلات و تجهیزات
گرما یا سرمای شدید
گردوغبار صنعتی
تماس با گازها و بخارات شیمیایی
مواد سرطانزا
عوامل بیولوژیکی مانند ویروسها و باکتریها
کار در ارتفاع
کار در محیطهای بسته و کماکسیژن
حمل و جابهجایی بارهای سنگین
وضعیتهای نامناسب ارگونومیکی
با این حال، وجود یک عامل زیانآور بهتنهایی به معنای سخت و زیانآور بودن شغل نیست و شدت و مدت مواجهه، تعداد افراد در معرض خطر و نتایج اندازهگیریهای تخصصی نیز در تصمیمگیری نهایی مؤثر است.
نقش ارگونومی در تشخیص مشاغل سخت
فرزعلیان با اشاره به نامه اخیر وزارت تعاون، کار و رفاه اجتماعی درباره عوامل ارگونومیک، گفت بخش قابل توجهی از مشکلات محیط کار مستقیماً به وضعیت ارگونومیک مربوط میشود.
وضعیت نامناسب بدن، انجام حرکات تکراری، اعمال نیروی بیش از ظرفیت، حمل بار، ایستادن یا نشستن طولانیمدت، فشار مستمر بر اندامها و طراحی نامناسب ابزار و ایستگاه کار میتواند موجب فرسایش جسمی و بیماریهای اسکلتی و عضلانی شود.
از این رو، حذف کامل ارزیابی ارگونومیک از فرآیند بررسی مشاغل سخت و زیانآور میتواند با هدف اصلی این مقررات محل بحث باشد.
تفاوت مشاغل سخت گروه «الف» و «ب»
مشاغل سخت و زیانآور بر اساس آییننامه مربوطه به دو گروه الف و ب تقسیم میشوند.
گروه الف: مشاغلی که سختی و زیانآوری آنها با انجام اقدامات اصلاحی، ایمنی و مهندسی و حذف عوامل زیانآور محیط کار قابل برطرف شدن است.
گروه ب: مشاغلی که ماهیت آنها به گونهای است که حتی با انجام اقدامات ایمنی و اصلاحی، سختی و زیانآوری شغل به طور کامل برطرف نمیشود.
قرار گرفتن شغل در این گروهها میتواند برای کارگر و کارفرما آثار قانونی متفاوتی داشته باشد و از جمله موضوعات مهم آن، شرایط بازنشستگی پیش از موعد و تکالیف قانونی کارفرماست.
مزد کار در روز جمعه چگونه محاسبه میشود؟
یکی دیگر از موضوعات مورد اشاره فرزعلیان، نحوه محاسبه دستمزد کارگرانی است که در روز جمعه به جای یکی از روزهای کاری هفته فعالیت میکنند.
روز جمعه، تعطیل هفتگی کارگر محسوب میشود؛ مگر اینکه روز دیگری به عنوان تعطیل هفتگی وی تعیین شده باشد.
اگر کارگر در طول هفته 44 ساعت کار کرده باشد و سپس در روز جمعه نیز به کار ادامه دهد، ساعات کار روز جمعه در این شرایط مشمول فوقالعاده اضافهکاری خواهد بود. فوقالعاده اضافهکاری نیز 40 درصد بیشتر از مزد هر ساعت کار عادی محاسبه میشود.
برای نمونه، اگر مزد هر ساعت کار عادی 755,710 ریال باشد، مزد هر ساعت اضافهکاری با افزایش 40 درصدی به 1,057,995 ریال میرسد.
در صورتی که این اضافهکاری در روز جمعه انجام شود، بابت کار در روز تعطیل هفتگی نیز 40 درصد دیگر به مبلغ اضافهکاری تعلق میگیرد.
در این مثال:
مزد هر ساعت کار عادی: 755,710 ریال
مزد هر ساعت اضافهکاری با 40 درصد افزایش: 1,057,995 ریال
40 درصد فوقالعاده بابت جمعهکاری: 423,198 ریال
مبلغ نهایی هر ساعت کار در جمعه: 1,481,193 ریال
بنابراین:
1,481,193 ÷ 755,710 = 1.96
بر این اساس، در مثال مطرحشده، مجموع دریافتی کارگر بابت هر ساعت کار در روز جمعه معادل 1.96 برابر مزد هر ساعت کار عادی خواهد بود.
