دولت دونالد ترامپ در آستانه اجرای مرحله جدیدی از فشار اقتصادی علیه ایران قرار گرفته است؛ کارزاری که رئیسجمهور آمریکا آن را «شدیدترین عملیات اقتصادی» علیه یک کشور توصیف کرده و تهدید کرده است کشورهایی که با تهران تجارت کنند نیز با پیامدهای سنگین اقتصادی روبهرو خواهند شد. اسکات بسنت، وزیر خزانهداری آمریکا، قرار است روز دوشنبه 24 اوت (2 شهریور) جزئیات اقدامات جدید واشنگتن را اعلام کند.
این بار هدف تنها محدود کردن اقتصاد نیست؛ بلکه واشنگتن تلاش دارد شبکه کشورها، شرکتها، بانکها و واسطههایی را که به ادامه تجارت ایران کمک میکنند نیز تحت فشار قرار دهد. بسنت گفته است تحریمهای جدید از سختترین تحریمهای تاریخ آمریکا خواهد بود.
چین؛ مهمترین هدف اقتصادی آمریکا
در میان شرکای تجاری ایران، چین بیش از سایر کشورها در معرض فشار واشنگتن قرار دارد. چین بزرگترین خریدار نفت ایران محسوب میشود و طبق گزارش رویترز، در سال 2025 حدود 1.38 میلیون بشکه نفت در روز از ایران وارد کرده است.
به همین دلیل، هرگونه تشدید تحریمها علیه خریداران نفت ایران میتواند هزینه تجارت چین با تهران را افزایش دهد و شرکتهای چینی را در معرض تحریمهای ثانویه آمریکا قرار دهد. بسنت نیز از پکن خواسته است با کارزار واشنگتن علیه ایران همکاری کند.
با این حال، چین به دلیل اهمیت انرژی ایران و استفاده از شبکههای مالی و تجاری مقاوم در برابر تحریمها، احتمالاً یکی از کشورهایی خواهد بود که بیشترین تلاش را برای حفظ کانالهای تجاری خود با تهران انجام میدهد.
ترکیه؛ تجارت دوجانبه در معرض فشار
ترکیه نیز یکی از شرکای مهم اقتصادی ایران است. حجم تجارت دو کشور حدود 5 تا 6 میلیارد دلار در سال گزارش شده و انرژی بخش مهمی از این مبادلات را تشکیل میدهد.
در صورت اجرای تحریمهای گستردهتر، شرکتهای ترکیهای فعال در تجارت با ایران ممکن است با انتخاب دشواری میان حفظ بازار ایران و دسترسی به نظام مالی آمریکا مواجه شوند.
عراق؛ وابستگی انرژی به ایران
عراق نیز در موقعیت پیچیدهای قرار دارد. بغداد سالانه حدود 4 تا 5 میلیارد دلار گاز از ایران خریداری میکند و بخش مهمی از روابط اقتصادی دو کشور به انرژی و تجارت مرزی وابسته است.
بنابراین فشار آمریکا برای قطع همکاری اقتصادی با ایران میتواند برای عراق نیز هزینهزا باشد؛ بهویژه اگر بغداد برای جایگزینی واردات انرژی از ایران با مشکل مواجه شود.
امارات؛ ضربه به یک مسیر سنتی تجارت ایران
امارات متحده عربی نیز سالها یکی از مهمترین مراکز صادرات مجدد کالا به ایران و مسیرهای تجاری تهران بوده است. با این حال، در شرایط فعلی ابوظبی تجارت و مبادلات مالی با ایران را متوقف کرده است؛ تصمیمی که یک مسیر مهم تجاری ایران را تحت فشار قرار میدهد.
این اقدام برای ایران اهمیت زیادی دارد، زیرا دبی طی سالهای گذشته نقش مهمی در واردات کالا، خدمات لجستیکی و فعالیتهای مالی مرتبط با تجارت ایران داشته است.
هند و پاکستان؛ شرکای کوچکتر اما مهم
هند نیز از جمله کشورهایی است که روابط تجاری خود با ایران را حفظ کرده، هرچند حجم تجارت دو کشور تحت فشار تحریمها کاهش یافته است. طبق گزارش رویترز، تجارت هند و ایران در سال مالی 2025-26 به حدود 1.63 میلیارد دلار رسیده که بخش عمده آن را کالاهای بشردوستانه تشکیل میدهد.
پاکستان نیز به دنبال افزایش تجارت دوجانبه با ایران تا 10 میلیارد دلار است؛ اما بخش قابلتوجهی از تجارت دو کشور غیررسمی یا مرزی انجام میشود و در صورت افزایش فشار آمریکا، این مبادلات نیز میتواند با ریسک بیشتری مواجه شود.
کدام کشورها بیشترین زیان را میبینند؟
در میان شرکای ایران، میتوان چین، عراق و ترکیه را در زمره کشورهایی دانست که در صورت اجرای سختگیرانه تحریمهای ثانویه، هزینه بیشتری متحمل میشوند. امارات نیز با توجه به تصمیم اخیر خود، بخشی از ریسک را پیشاپیش پذیرفته است.
در سطح جهانی نیز فشار اقتصادی علیه ایران میتواند تنها به تهران و شرکای تجاری آن محدود نماند. هرگونه اختلال بیشتر در صادرات نفت و تردد کشتیها در منطقه میتواند قیمت انرژی و هزینه حملونقل را افزایش دهد و فشار تورمی را به اقتصادهای واردکننده انرژی منتقل کند. بازار نفت نیز هماکنون نسبت به تحولات مربوط به ایران و تنگه هرمز حساس است.
دوشنبه؛ روز مهم برای اقتصاد
اکنون نگاه بازارها به دوشنبه 24 اوت (2 شهریور) دوخته شده است؛ زمانی که انتظار میرود اسکات بسنت جزئیات اقدامات جدید دولت آمریکا را اعلام کند.
اگر این اقدامات علاوه بر ایران، بانکها، شرکتهای کشتیرانی، خریداران نفت و واسطههای تجاری کشورهای ثالث را نیز هدف قرار دهد، دامنه فشار اقتصادی میتواند بسیار گستردهتر از تحریمهای معمول علیه ایران باشد.
در چنین سناریویی، چین مهمترین آزمون سیاست جدید واشنگتن خواهد بود؛ زیرا میزان پایبندی پکن به تجارت انرژی با ایران میتواند مشخص کند که کارزار جدید آمریکا تا چه اندازه قادر به محدود کردن درآمدهای نفتی تهران خواهد بود.
