گروه اقتصاد جهان؛ تغییرات اقلیمی دیگر خطری مربوط به نسلهای آینده نیست. گرمای بیسابقه تابستان ۲۰۲۶ نشان داده است پیامدهای اقتصادی و انسانی این پدیده هماکنون به اروپا رسیده و میتواند هزینههای سنگینی بر اقتصاد این قاره تحمیل کند.
موجهای همزمان گرما، خشکسالی و آتشسوزی به تولید برق، کشتیرانی، کشاورزی و نظامهای سلامت اروپا آسیب زدهاند. برآورد اقتصاددانان نشان میدهد خسارت واردشده به اقتصاد منطقه از هماکنون به صدها میلیارد یورو رسیده است؛ بااینحال، هزینه نهایی ممکن است بسیار بیشتر باشد.
اروپا سریعتر از هر قاره دیگری درحال گرمشدن است. این روند ضمن کاهش تولید و درآمدهای مالیاتی، نوسان قیمتها را تشدید کرده، نقشه گردشگری منطقه را تغییر داده و دولتها را ناچار ساخته است درباره نحوه تولید برق و جابهجایی کالا بازنگری کنند.
رکورد تازه خسارت اقتصادی ناشی از گرما
دمای هوا در ماههای ژوئن و ژوئیه در بخشهایی از اروپا به سطوح بیسابقه رسید و اقتصاددانان انتظار دارند خسارت اقتصادی گرمای امسال از رکوردهای گذشته عبور کند.
ویژگی نگرانکننده سال ۲۰۲۶، وقوع همزمان چند بحران اقلیمی در مناطق مشترک است. موجهای گرما، خشکسالی و آتشسوزی نه بهصورت جداگانه، بلکه همزمان رخ دادهاند و آثار اقتصادی یکدیگر را تشدید کردهاند.
سطح پایین آب در رودخانههای راین و دانوب، دو مسیر اصلی جابهجایی کالا در اروپا، تردد کشتیهای باری را بهشدت محدود کرده است. همزمان، بیش از شش نیروگاه هستهای بهدلیل کمبود یا افزایش دمای آب موردنیاز برای خنکسازی، فعالیت خود را متوقف یا تولیدشان را کاهش دادهاند.
آتشسوزیهای امسال نیز در مسیر تبدیلشدن به گستردهترین فصل آتشسوزی ثبتشده در اروپا قرار گرفتهاند. خاموشکردن حریقها، تخلیه مناطق مسکونی و محدودکردن مصرف برق، هزینههای اضطراری دولتها را افزایش داده است.
کاهش ۰.۳ واحد درصدی تولید ناخالص داخلی اروپا
شرکت بیمه آلیانتس برآورد کرده است فقط موج گرمای دوهفتهای ماه ژوئن میتواند ۰.۳ واحد درصد از تولید ناخالص داخلی اروپا بکاهد.
اهمیت این رقم زمانی بیشتر میشود که منطقه یورو در سال جاری تنها حدود یک درصد رشد اقتصادی داشته باشد. به بیان دیگر، خسارت یک موج گرمای کوتاهمدت میتواند بخش قابلتوجهی از رشد محدود اقتصاد منطقه را از بین ببرد.
بانک هلندی ING نیز برآورد کرده است توقف کشتیرانی در رودخانه راین بهتنهایی میتواند رشد تولید ناخالص داخلی آلمان را در سال جاری ۰.۳ واحد درصد کاهش دهد.
در مجارستان نیز بانک MBH تخمین زده است هر هفته توقف فعالیت بزرگترین نیروگاه هستهای این کشور، حدود ۰.۱ واحد درصد از تولید ناخالص داخلی آن میکاهد.
خسارت به کشاورزی و افزایش قیمت مواد غذایی
کشاورزی یکی دیگر از بخشهایی است که مستقیماً از گرما و خشکسالی آسیب دیده است. برآورد تولید محصولات دیرهنگام کاهش یافته و ذرت و آفتابگردان تنها تا ماه ژوئیه با افت ۶ تا ۷ درصدی محصول روبهرو شدهاند.
کاهش برداشت محصولات کشاورزی میتواند قیمت مواد غذایی را افزایش دهد و روند مهار تورم را برای بانک مرکزی اروپا دشوارتر کند.
برآورد ماکسیمیلیان کوتز، پژوهشگر مرکز ابررایانش بارسلونا، نشان میدهد موج گرمای سال ۲۰۲۲ از مسیر افزایش قیمت مواد غذایی، حدود ۰.۳۴ واحد درصد به تورم منطقه یورو اضافه کرد. آثار گرما بر قیمت مواد غذایی نیز در کشورهای جنوبی اروپا که پیشتر آبوهوای گرمتری داشتهاند، شدیدتر است.
اختلال در حملونقل رودخانهای همچنین رساندن سوخت به برخی مناطق اروپا را دشوار کرده و میتواند اختلاف قیمت انرژی میان کشورهای این قاره را افزایش دهد.
جنوب اروپا؛ بازنده اصلی تغییرات اقلیمی
کشورهای جنوب اروپا احتمالاً بیشترین خسارت را متحمل خواهند شد؛ زیرا افزایش دما در این مناطق شدیدتر است و اقتصاد آنها وابستگی بیشتری به گردشگری و کشاورزی دارد.
اسپانیا، فرانسه و ایتالیا ازجمله اقتصادهایی هستند که با کاهش درآمدهای گردشگری، افت تولید محصولات کشاورزی و افزایش مهاجرت از مناطق بسیار گرم روبهرو میشوند.
کارستن برزسکی، اقتصاددان ING، معتقد است افزایش دما میتواند الگوی گردشگری اروپا را تغییر دهد. کشورهای جنوبی ممکن است در طول سال گردشگران بیشتری جذب کنند، اما اوج سفرهای تابستانی آنها احتمالاً تضعیف خواهد شد؛ زیرا بخشی از مسافران مقصدهای خنکتر شمال اروپا را انتخاب میکنند.
این تغییر میتواند به هتلها، رستورانها و سایر کسبوکارهای وابسته به فصل تابستان در جنوب اروپا آسیب بزند.
آلیانتس برآورد کرده است پیامدهای تغییرات اقلیمی تا سال ۲۰۳۰ ممکن است از رشد اقتصادی کشورهای بیشتر در معرض خطر، مانند اسپانیا، فرانسه و ایتالیا، ۵ تا ۷ درصد بکاهد.
کاهش درآمدهای مالیاتی دولتها
گرمای شدید فقط تولید بنگاهها را کاهش نمیدهد؛ بلکه از مسیر افت درآمدهای مالیاتی و افزایش هزینههای اضطراری، بودجه دولتها را نیز تحت فشار قرار میدهد.
براساس برآورد آلیانتس، کاهش تولید ناشی از تغییرات اقلیمی میتواند درآمد مالیاتی سالانه فرانسه را تا ۱.۸ درصد و درآمد مالیاتی ایتالیا و اسپانیا را تا ۱.۳ درصد کاهش دهد.
در نظامهای مالیاتی تصاعدی، درآمدهای دولت ممکن است سریعتر از تولید اقتصادی کاهش پیدا کند. همزمان، افت حاشیه سود شرکتها نیز سرمایهگذاری بخش خصوصی را محدود و خسارت اقتصادی اولیه را تشدید میکند.
از سوی دیگر، دولتها باید منابع بیشتری برای مهار آتشسوزی، حمایت از آسیبدیدگان و مقاومسازی نیروگاهها، زیرساختهای حملونقل و شهرها در برابر گرما و خشکسالی اختصاص دهند.
این فشار در شرایطی ایجاد شده است که فرانسه و ایتالیا از بدهی عمومی بالایی برخوردارند و کشورهای اروپایی همزمان باید هزینههای دفاعی و سرمایهگذاری در گذار به انرژی سبز را افزایش دهند.
تغییرات اقلیمی بانک مرکزی اروپا را تحت فشار میگذارد
پیامدهای اقلیمی از دو مسیر متضاد بر سیاست پولی اروپا اثر میگذارند. کاهش تولید و بهرهوری، رشد اقتصادی را تضعیف میکند؛ اما افزایش قیمت مواد غذایی و انرژی میتواند تورم را بالا نگه دارد.
این ترکیب تصمیمگیری را برای بانک مرکزی اروپا دشوار میکند؛ زیرا کاهش نرخ بهره برای حمایت از رشد ممکن است فشارهای تورمی را تشدید کند و حفظ سیاست پولی محدودکننده نیز هزینه تأمین مالی دولتها و بنگاهها را بالا ببرد.
افزایش مخارج اقلیمی و کاهش درآمدهای مالیاتی احتمالاً دولتها را به استقراض بیشتر و انتشار اوراق بدهی سوق میدهد. اگر نگرانی سرمایهگذاران باعث فروش گسترده اوراق دولتی و افزایش شدید هزینه استقراض شود، ممکن است فشارها بر بانک مرکزی اروپا برای مداخله در بازار افزایش یابد.
برزسکی معتقد است افزایش نیازهای مالی دولتها، بدهی عمومی را بالا خواهد برد و در صورت آشفتگی بازار اوراق، ممکن است بانک مرکزی اروپا برای اجرای دوباره سیاستهایی مانند خرید اوراق یا تسهیل کمی تحت فشار قرار گیرد.
هزینه واقعی بحران در سالهای آینده آشکار میشود
اگرچه خسارتهای مستقیم گرما، خشکسالی و آتشسوزی هماکنون قابل مشاهده است، اقتصاددانان هشدار میدهند آثار کامل این بحران ممکن است طی چند سال آینده آشکار شود.
انتظار اولیه این است که بیشترین زیان در همان سال وقوع حادثه ثبت شود و سپس کاهش پیدا کند؛ اما برخی پژوهشها نشان میدهند پیامدهای اقتصادی حوادث شدید اقلیمی در سالهای بعد افزایش مییابد.
آسیب به زیرساختها، کاهش سرمایهگذاری، افت بهرهوری نیروی کار، تعطیلی کسبوکارها و مهاجرت از مناطق در معرض خطر، زنجیرهای از پیامدهای کند، اما ماندگار ایجاد میکند.
گرمای شدید تاکنون دهها هزار قربانی در اروپا گرفته است. تنها در آلمان، آمارهای رسمی از مرگ بیش از ۱۰ هزار نفر بر اثر عوامل مرتبط با گرما حکایت دارد. کاهش سلامت نیروی کار، افزایش غیبت از محیط کار و فشار بر بیمارستانها نیز بخشی از هزینه اقتصادی بحران محسوب میشود.
اروپا در برابر انتخابی پرهزینه
تابستان ۲۰۲۶ نشان داد پاسخهای موقت و اضطراری دیگر برای مقابله با آثار تغییرات اقلیمی کافی نیست. اتکای دولتها به عملیات پرهزینه مهار بحران، بدون سرمایهگذاری در پیشگیری و مقاومسازی زیرساختها، هزینه حوادث آینده را افزایش خواهد داد.
اروپا اکنون باید میان پرداخت هزینههای بیشتر برای سازگاری با تغییرات اقلیمی و پذیرش خسارتهای سنگینتر در سالهای آینده انتخاب کند.
جمعبندی گزارش رویترز این است که تغییرات اقلیمی دیگر فقط یک مسئله زیستمحیطی نیست؛ بلکه به یکی از خطرهای اصلی برای رشد اقتصادی، کنترل تورم، پایداری بودجه دولتها و سیاستگذاری بانک مرکزی اروپا تبدیل شده است.
