شاخص کل بورس تهران در روزهای اخیر به محدوده ۶.۵ میلیون واحد رسیده و رشد حدود ۱۵۰ درصدی در یک سال گذشته، بار دیگر مقایسه بازار فعلی با بورس سال ۱۳۹۹ را مطرح کرده است. با این حال، بررسی حجم ورود پول، ارزش معاملات، نسبت P/E، ارزش دلاری بازار و شرایط سیاسی نشان میدهد بورس ۱۴۰۵ هنوز فاصله محسوسی با فضای هیجانی سال ۱۳۹۹ دارد.
چرا رشد فعلی بورس با سال ۱۳۹۹ متفاوت است؟
یکی از مهمترین تفاوتهای بورس امروز با دوره اوج سال ۱۳۹۹، میزان ورود سرمایه حقیقی به بازار است. در فاصله مرداد ۱۳۹۸ تا مرداد ۱۳۹۹، بیش از ۵.۸ میلیارد دلار سرمایه حقیقی وارد بورس شد، در حالی که طی یک سال اخیر این رقم حدود ۴۲۰ میلیون دلار بوده است.
به این ترتیب، اگرچه شاخص در سال جاری رشد قابل توجهی داشته، اما این افزایش با موج عظیم ورود نقدینگی که در سال ۱۳۹۹ شکل گرفت، همراه نیست. همین موضوع نشان میدهد جنس رشد فعلی بازار با رونق هیجانی آن دوره تفاوت دارد.
ارزش معاملات هنوز با دوران اوج بورس فاصله دارد
دومین تفاوت به ارزش معاملات مربوط میشود. در نیمه نخست سال ۱۳۹۹، ارزش معاملات روزانه بورس در مقاطعی به حدود یک میلیارد دلار رسید؛ در حالی که در روزهای پررونق سال جاری این رقم عمدتاً حدود ۳۰۰ میلیون دلار بوده است.
بنابراین رشد شاخص در شرایط فعلی هنوز به معنای شکلگیری یک موج فراگیر معاملاتی مشابه سال ۱۳۹۹ نیست. برای تکرار چنین رونقی، بازار باید علاوه بر افزایش قیمتها، شاهد رشد محسوس حجم و ارزش معاملات نیز باشد.
P/E بازار هنوز با حباب سال ۱۳۹۹ فاصله دارد
یکی دیگر از تفاوتهای مهم، سطح ارزشگذاری سهام است. در موج صعودی سال ۱۳۹۹، نسبت قیمت به درآمد یا P/E بازار در برخی صنایع به محدودههای ۳۰، ۴۰ واحد و حتی بالاتر رسید.
در شرایط فعلی، P/E بازار فاصله بیشتری با آن سطوح دارد و به محدودههای ابتدای روند صعودی آن دوره نزدیکتر است. بنابراین نمیتوان تمام رشد اخیر شاخص را ناشی از افزایش شدید ارزشگذاری و شکلگیری حباب دانست.
ارزش دلاری بورس هنوز به قله سال ۱۳۹۹ نرسیده است
ارزش دلاری بازار نیز تصویر متفاوتی ارائه میکند. ارزش بازار سهام ایران در اوج سال ۱۳۹۹ به چند صد میلیارد دلار رسید، در حالی که برآورد فعلی ارزش دلاری بورس در محدوده ۱۰۰ تا ۱۱۰ میلیارد دلار قرار دارد.
به عبارت دیگر، حتی با وجود رشد قابل توجه شاخص و افزایش نرخ ارز، بازار سهام از نظر ارزش دلاری همچنان فاصله زیادی با قله تاریخی خود دارد.
یک شباهت مهم؛ نرخ بهره حقیقی منفی
با وجود تفاوتهای جدی، یک شباهت میان شرایط فعلی و سال ۱۳۹۹ وجود دارد و آن هم نرخ بهره حقیقی منفی است.
در شرایط کنونی، نرخ اوراق دولتی حدود ۴۰ درصد است، در حالی که تورم نقطهبهنقطه بالاتر از ۸۰ درصد گزارش شده است. در سال ۱۳۹۹ نیز نرخ سود اوراق فاصله قابل توجهی با نرخ تورم داشت.
این وضعیت میتواند باعث شود سرمایهگذاران برای حفظ ارزش داراییهای خود، توجه بیشتری به بازارهای ریسکی مانند سهام نشان دهند.
ریسک سیاسی؛ تفاوت بزرگ بورس ۱۴۰۵ با سال ۱۳۹۹
اما بورس امروز یک متغیر بسیار مهم را نیز با خود دارد که در معادلات سال ۱۳۹۹ به این شکل وجود نداشت؛ ریسک سیاسی و نااطمینانی اقتصادی.
بورس ۱۴۰۵ در شرایطی صعود کرده که اقتصاد ایران با پیامدهای جنگ، تحریمها، تنشهای منطقهای و ابهام درباره آینده روابط خارجی مواجه است. حتی توقف حدود ۸۰ روزه بازار نیز نتوانسته مانع بازگشت شاخص به مسیر صعودی شود.
این موضوع نشان میدهد رفتار سرمایهگذاران فعلی الزاماً همان الگوی سال ۱۳۹۹ را دنبال نمیکند.
آیا بورس ۱۴۰۵ میتواند دوباره تاریخی شود؟
مقایسه بورس امروز با سال ۱۳۹۹ بیشتر از آنکه برای پیشبینی یک عدد مشخص برای شاخص اهمیت داشته باشد، باید از منظر کیفیت رشد بررسی شود.
اگر افزایش ارزش معاملات، ورود پول حقیقی و رشد سودآوری شرکتها همزمان ادامه پیدا کند، روند صعودی فعلی میتواند ظرفیت بیشتری برای تداوم داشته باشد. اما اگر رشد شاخص عمدتاً ناشی از افزایش انتظارات تورمی و نرخ ارز باشد و ورود نقدینگی به بازار عمق پیدا نکند، فاصله میان قیمت سهام و متغیرهای بنیادی میتواند به مهمترین ریسک بازار تبدیل شود.
در مجموع، بورس ۱۴۰۵ هنوز شباهت چندانی به بورس هیجانی سال ۱۳۹۹ ندارد. حجم نقدینگی ورودی، ارزش معاملات، ارزش دلاری بازار و سطح ارزشگذاریها با آن دوره فاصله دارند؛ هرچند نرخ بهره حقیقی منفی و شکلگیری یک موج صعودی، دو نقطه مشترک میان این دو دوره محسوب میشوند.
