به گزارش ایران جیب؛ با اعلام رسمی دولت، نرخ سوم بنزین از امروز به 10 هزار تومان افزایش یافت؛ با این حال، سهمیههای اول و دوم بدون تغییر باقی ماندهاند. بر این اساس، هر خودرو همچنان 60 لیتر بنزین با نرخ 1500 تومان و 50 لیتر با نرخ 3000 تومان دریافت میکند.
به گفته مسئولان، مجموع این دو سهمیه نیاز سوختی حدود 85 درصد مردم را پوشش میدهد و نرخ سوم عمدتاً مصرف مازاد و سوختگیری با کارت آزاد جایگاهها را هدف قرار داده است.
ناترازی 10 میلیون لیتری بنزین
یکی از مهمترین دلایل اجرای سیاست جدید، افزایش فاصله میان مصرف و تولید بنزین است. طبق اعلام مدیرعامل شرکت ملی پالایش و پخش فرآوردههای نفتی، مصرف بنزین از سال 1400 تاکنون بهطور میانگین سالانه حدود 6 درصد رشد کرده، در حالی که رشد تولید حدود 5 درصد بوده است.
در 5 ماه نخست امسال، متوسط مصرف روزانه بنزین به حدود 132 میلیون لیتر رسید، در حالی که مجموع تولید پالایشگاهی و غیرپالایشگاهی حدود 122 میلیون لیتر در روز بوده است؛ یعنی کشور با ناترازی روزانه حدود 10 میلیون لیتر مواجه است.
چرا مصرف بنزین افزایش یافته است؟
ورود سالانه حدود 1 تا 1.5 میلیون خودرو به ناوگان کشور، سرعت پایین اسقاط خودروهای فرسوده و مصرف بالای برخی خودروهای داخلی از عوامل اصلی افزایش تقاضای بنزین عنوان شدهاند.
طی 3 سال اخیر نزدیک به 700 هزار خودروی فرسوده اسقاط شده، اما روند اسقاط همچنان با سرعت رشد تعداد خودروها و مصرف سوخت فاصله دارد.
افزایش تولید هم در دستور کار است
دولت همزمان با سیاستهای مدیریت مصرف، افزایش ظرفیت تولید را نیز دنبال میکند. افزایش خوراک پالایشگاهها، استفاده از ظرفیتهای خالی واحدهای بنزینسازی، بازآرایی فرآیندها و تعمیرات اساسی از جمله اقداماتی است که برای افزایش تولید انجام شده است.
همچنین 2 پالایشگاه جدید با مجموع ظرفیت 180 هزار بشکه در روز در برنامه توسعه قرار دارند که در صورت بهرهبرداری میتوانند روزانه حدود 12 تا 13 میلیون لیتر به ظرفیت تولید بنزین کشور اضافه کنند.
با وجود این، رشد مصرف نشان میدهد افزایش تولید به تنهایی برای حل مشکل ناترازی کافی نیست و اصلاح الگوی مصرف نیز باید همزمان دنبال شود.
تجربه کرمان و سیستان و بلوچستان
یکی دیگر از محورهای سیاست جدید، تغییر شیوه توزیع سوخت و مدیریت کارتهای آزاد جایگاههاست.
بر اساس اعلام مسئولان، در برخی طرحهای اجراشده در کرمان و سیستان و بلوچستان، با حذف کارت اضطراری جایگاه و انتقال سهمیه به کارتهای شخصی، مصرف غیربهینه حدود 15 درصد کاهش پیدا کرد.
در کرمان همچنین مصرف CNG حدود 30 درصد افزایش یافت؛ موضوعی که نشان میدهد توسعه سوختهای جایگزین میتواند بخشی از فشار واردشده بر شبکه بنزین را کاهش دهد.
صفهای بنزین و پایان شایعات
یکی از پیامدهای ابهام درباره سیاست جدید، افزایش مراجعه مردم به جایگاههای سوخت در روزهای گذشته بود. کارشناسان معتقدند بخشی از این رفتار ناشی از نگرانی درباره تغییر قیمت و سهمیهها بوده است.
متوسط مصرف روزانه بنزین در شهریور به حدود 132 میلیون لیتر رسید و در یکی از روزهای اوج مصرف، رقم 142 میلیون لیتر نیز ثبت شد.
اعلام رسمی نرخ سوم میتواند بخشی از فضای شایعه و نگرانی ایجادشده در بازار سوخت را کاهش دهد؛ هرچند موفقیت این سیاست به نحوه اطلاعرسانی و اجرای آن نیز وابسته است.
آیا بنزین 10 هزار تومانی مشکل ناترازی را حل میکند؟
افزایش نرخ سوم به تنهایی راهحل نهایی ناترازی بنزین نیست. رشد تعداد خودروها، مصرف بالای خودروهای فرسوده، ترافیک شهری، قاچاق سوخت و اختلاف قیمت داخلی با کشورهای همسایه همچنان از عوامل مهم افزایش مصرف هستند.
به همین دلیل، سیاست قیمتی باید در کنار اقداماتی مانند توسعه حملونقل عمومی، افزایش اسقاط خودروهای فرسوده، توسعه CNG، کاهش مصرف خودروها و مقابله با قاچاق سوخت اجرا شود.
دولت همچنین اعلام کرده درآمد حاصل از نرخ سوم برای حمایت از معیشت خانوارها اختصاص خواهد یافت؛ موضوعی که شفافیت درباره میزان درآمد و نحوه هزینهکرد آن میتواند نقش مهمی در جلب اعتماد عمومی داشته باشد.
کیفیت بنزین؛ ضلع دیگر اصلاحات
همزمان با اصلاح قیمت، کیفیت سوخت نیز همچنان یکی از موضوعات مورد توجه مصرفکنندگان است.
وزارت نفت اعلام کرده در دولت چهاردهم، 4 طرح کیفیسازی پالایشگاهی با سرمایهگذاری مجموعاً 900 میلیون دلار به بهرهبرداری رسیده و کیفیت تولید بنزین و نفتگاز در برخی پالایشگاهها تا سطح استاندارد یورو 5 ارتقا یافته است.
در نهایت، اجرای موفق سیاست جدید بنزین تنها به تعیین نرخ 10 هزار تومانی محدود نمیشود؛ بلکه شفافیت، اصلاح ساختار مصرف، توسعه حملونقل عمومی و افزایش اعتماد عمومی تعیین خواهد کرد که این سیاست تا چه اندازه بتواند ناترازی بنزین را کنترل کند.
