به گزارش اقتصاد آنلاین، رشد قیمت جهانی نفت در پی افزایش تنشها در خاورمیانه، بار دیگر توجه تحلیلگران را به تاثیر بازار انرژی بر اقتصاد کشور جلب کرده است. در شرایطی که طی سالهای گذشته تقابل اقتصادی و تحریمها میان تهران و واشنگتن هزینههای قابل توجهی بر اقتصاد ایران تحمیل کرده، اکنون جهش قیمت نفت در بازارهای جهانی میتواند بخشی از این فشارها را از مسیر افزایش درآمدهای نفتی تعدیل کند؛ موضوعی که برخی کارشناسان از آن به عنوان «نیمه پر لیوانِ جنگ ایران و آمریکا» یاد میکنند.
صادرات نفت ایران از ۲ میلیون بشکه در روز عبور کرد
صادرات نفت ایران در ماه اکتبر سال ۲۰۲۵، به حدود ۲.۲ تا ۲.۳ میلیون بشکه در روز رسیده است؛ رقمی که بالاترین سطح صادرات نفت ایران از زمان تشدید تحریمها پس از خروج ایالات متحده از توافق هستهای در جریان سال ۲۰۱۸ به شمار میرود.
این میزان نسبت به میانگین ماههای قبل حدود ۸۰۰ هزار بشکه در روز افزایش نشان میدهد. یعنی برآوردها حاکی از آن است که متوسط صادرات پایدار ایران در ماههای اخیر حدود ۱.۵ میلیون بشکه در روز بوده است.
این افزایش صادرات در حالی رخ داده که طی سالهای اخیر ایالات متحده بستههای متعددی از تحریمها را علیه بخش انرژی ایران اعمال کرده و دهها نفتکش، شرکت واسطه و شبکههای حملونقل را در فهرست تحریم قرار داده است.
با وجود این، بخش قابل توجهی از ناوگان موسوم به «فلیت سایه» همچنان در انتقال نفت ایران فعال است. حتی برخی کشتیهایی که در فهرست تحریم قرار گرفتهاند نیز به فعالیت خود ادامه میدهند که نشاندهنده فاصله میان سطح اعلامی تحریمها و میزان اجرای عملی آنها در بازار جهانی نفت است.
در کنار افزایش حجم صادرات، رشد قیمت جهانی نفت نیز عامل مهمی در تغییر معادله درآمدهای نفتی ایران به شمار میرود. در دورههایی که قیمت نفت در بازارهای جهانی به بالاتر از ۱۰۰ دلار در هر بشکه میرسد، حتی صادراتی که با محدودیتهای تحریمی انجام میشود نیز میتواند درآمد قابل توجهی برای کشورهای تولیدکننده ایجاد کند.
درآمد ۳.۱ تا ۴.۸ میلیارد دلاری ایران
با در نظر گرفتن این واقعیت که ایران به دلیل تحریمها معمولا نفت خود را با تخفیفی در حدود ۳۰ درصد نسبت به قیمتهای مرجع عرضه میکند، اگر قیمت جهانی نفت را ۱۰۰ دلار در نظر بگیریم، قیمت فروش نفت ایران حدود ۷۰ دلار در هر بشکه خواهد بود. بر اساس این فرض، در سناریوی بیشترین سطح صادرات یعنی حدود ۲.۳ میلیون بشکه در روز، درآمد روزانه ایران از فروش نفت به حدود ۱۶۰ میلیون دلار میرسد که در مقیاس ماهانه رقمی نزدیک به ۴ میلیارد و ۸۰۰ میلیون دلار خواهد بود. در سناریوی متوسط صادرات یعنی حدود ۱.۵ میلیون بشکه در روز نیز درآمد روزانه نزدیک به ۱۰۵ میلیون دلار و درآمد ماهانه حدود ۳ میلیارد و ۶۰۰ میلیون دلار برآورد میشود.
این محاسبات نشان میدهد که حتی با وجود تخفیفهای تحریمی، افزایش قیمت نفت میتواند نقش مهمی در تقویت درآمدهای ارزی ایران ایفا کند؛ بهویژه اگر صادرات در سطوح فعلی حفظ شود.
ایران در چنین وضعیتی میتواند بخشی از فشارهای ناشی از تحریمها را تعدیل کند، هرچند محدودیتهای بانکی، هزینههای بالاتر حملونقل و تخفیفهای فروش همچنان بخش مهمی از درآمد بالقوه را کاهش میدهد.
به بیان دیگر، تقابل اقتصادی میان ایران و آمریکا طی سالهای گذشته هزینههای زیادی برای اقتصاد کشور داشته است، اما در شرایطی که بازار جهانی نفت وارد دورههای قیمت بالا میشود، همان بازار انرژی میتواند بخشی از این فشار را جبران کند. در چنین وضعیتی، تداوم صادرات در سطوح فعلی و حفظ قیمتهای بالای نفت در بازار جهانی میتواند به افزایش منابع ارزی ایران منجر شود؛ موضوعی که نشان میدهد معادله انرژی در اقتصاد جهانی همواره چندوجهی است و گاه حتی در دل شدیدترین فشارهای اقتصادی نیز فرصتهایی برای کشورهای تولیدکننده ایجاد میکند.
هشدار صندوق بینالمللی پول درباره تبعات نفت گران
در همین حال، افزایش قیمت نفت تنها بر درآمد کشورهای صادرکننده تاثیر نمیگذارد، بلکه میتواند پیامدهای گستردهای برای اقتصاد جهانی نیز داشته باشد. در این زمینه کریستالینا جورجیوا، رئیس صندوق بینالمللی پول، هشدار داده است که افزایش قیمت انرژی میتواند به موج تازهای از فشارهای تورمی در جهان منجر شود.
او در سخنرانی اصلی خود در رویدادی در توکیو اعلام کرد که افزایش ۱۰ درصدی قیمت نفت خام میتواند حدود ۰.۴ درصد به تورم جهانی اضافه کند. جورجیوا در این سخنرانی با اشاره به نااطمینانیهای اقتصادی و ژئوپلیتیکی گفت: «به غیرقابل تصورها فکر کنید و برای آن آماده شوید.»
این هشدار در حالی مطرح میشود که دونالد ترامپ، رئیس جمهور آمریکا اعلام کرد: افزایش کوتاهمدت قیمت نفت، که پس از نابودی تهدید هستهای ایران به سرعت کاهش خواهد یافت، بهایی بسیار ناچیز برای امنیت و صلح آمریکا و جهان است. فقط احمقها طور دیگری فکر میکنند!
حال باید منتظر ماند و دید که آیا صحبتهای ترامپ به حقیقت میپیوندد یا ناآرامیها در خاورمیانه، تورم جهانی را افزایش میدهد و اقتصاد کل دنیا را با مشکل مواجه میکند؟
