محمد فرازمند دیپلمات وزارت خارجه و مشاور مرکز مطالعات سیاسی و بینالمللی وزارت امور خارجه (IPIS) عصر روز دوشنبه در نشست تخصصی «تجاوز آمریکا و اسرائیل به ایران: آخرین تحولات» در در پاسخ به این که مواضع کشورهای منطقه درباره تفاهم اسلام آباد را چطور ارزیابی میکنید، آیا برای این کشورها در احیای تفاهمنامه نقشی متصور هستید؟ گفت: بله، پس از امضای تفاهمنامه میان ایران و آمریکا کشورهای منطقه واکنشهایی داشتند. ۲ کشور عمان و قطر هم در این تفاهم نقش داشتند، اما متاسفانه یک هفته بعد از تاریخ امضای تفاهم، شاهد یک نشست در منطقه بودیم. وزیر خارجه آمریکا به منامه رفت و دیداری مشترک با همتایان خود در شورای همکاری خلیج فارس داشت. بیانیه این نشست مفاد تفاهمنامه را نقض میکرد و هر آنچه که تفاهمنامه به آن نپرداخته بود، آنها در بیانیه خود دوباره با روبیو به میز مذاکره برگرداندند.
وی ادامه داد: ما تلاش کردیم با آمریکا به یک تفاهم برسیم تا برخی مسائل را از جمله بحث بر سر توان موشکی و متعارف ایران را کنار بگذاریم، اما آنها دوباره مسئله موشکی را مطرح کردند و درباره لبنان نیز صحبتهایی کردند، در حالی که در تفاهمنامه اسلامآباد کاملاً با آمریکا بر سر آن به توافق رسیده بودیم. علاوه بر این، درباره تنگه هرمز هم عباراتی در بیانیه روبیو و شورای همکاری وجود داشت که نقض تفاهم محسوب میشد. متاسفانه همسایگان ما در شورای همکاری خلیج فارس این بار تصمیم گرفتند که بخشی از بازی سیاسی آمریکا باشند، با آنکه میدانستند روبیو و تیمش با توافقی که توسط ونس حاصل شده بود، موافق هستند.
این دیپلمات وزارت امور خارجه با تاکید بر اینکه «آنها (کشورهای منطقه) روی اسب بازنده شرط بستند» اظهار کرد: آنها باید بدانند که اگر در آینده به دیپلماسی برگردیم و دوباره با آمریکا مذاکره کنیم، بر اساس تفاهمنامه مذاکره خواهیم کرد، نه بر اساس بیانیهای که از نشست منامه صادر شد!
فرازمند گفت: بعد از نشست منامه، آنها عمان را وادار کردند که مسیر دریایی در جنوب خلیج فارس را باز کنند تا کشتیهای قطری و سعودی از آن عبور کنند. این یعنی برخی کشورهای منطقه قصد داشتند نقش مخربی نسبت با تفاهمنامه اسلام اباد بازی کنند. آنها روی کاغذ با تفاهمنامه موافقت و از آن استقبال کردند، اما در عمل نخستین کسانی بودند که در مسیر آن سنگاندازی کردند که البته بهایش را هم پرداختند.
وی گفت: بعد از اقداماتی که در منامه کشورهای منطقه انجام دادند و بعد از کاری که در هرمز انجام گرفتد، «لحظه هرمز» را برای ایران ایجاد کردند و فکر میکنم در آینده نظم منطقهای جدید بر مبنای واقعیات جدیدی که در «لحظه هرمز» به وجود آمد، ایجاد خواهد شد. اما لحظه هرمز چیست؟ برای ایران هرمز یک دارایی ژئوپلتیکی است و دارایی ژئوپلتیکی ایران باقی خواهد ماند.
این دیپلمات با سابقه وزارت امور خارجه تصریح کرد: در گذشته ایران تنها کشوری بوده که از وزنه و اهرم تنگه هرمز استفاده نکرده است. همانطور که میدانید در قرن پانزدهم وقتی که نیروهای پرتغالی به این منطقه آمدند جزیره هرمز را اشغال کردند و از طریق جزیره هرمز کل منطقه خلیج فارس را در کنترل گرفتند. سپس نیروهای انگلیسی آمدند و هرمز را کنترل کردند و چهار قرن خلیج فارس به کنترل درآوردند. سپس در اواخر قرن شانزده و اوایل قرن هفده نیروهای انگلیسی منطقه را ترک کردند و مسئولیت و ماموریت را به ایالات متحده واگذار کردند. سپس ایالات متحده شروع به پر کردن منطقه با ظرفیتهای نظامی کرد و بعد پایگاههایی را در امارات و بحرین ایجاد کرد که اولین آن در بحرین بود. سپس از رهگذر تحولات مختلف در منطقه همچون جنگ دوم خلیج فارس پایگاههای دیگری را در کویت و عمان ایجاد کردند.
فرازمند افزود:، اما ایران صدای خود را داشته و میخواهد بگوید که زمان من فرارسیده است. تنگه هرمز نباید همیشه علیه کشور ما استفاده شود. ما تنها کشوری بودیم که از وزنه ژئوپلیتیکی خود در تنگه هرمز استفاده نکردیم. ایران معتقد است این حق را دارد که از هرمز به عنوان کارت بازی خود استفاده کند. دست کم برای آن که یک ساز و کار عادلانه در اطراف تنگه هرمز و خلیج فارس داشته باشد. برای ایران قابل قبول نیست که مستقیم یا غیرمستقیم هدف نظامی سازی تنگه هرمز قرار بگیرد، همانطور که همیشه گفتم در طی پنج قرن گذشته تنگه هرمز علیه منافع ایران استفاده شده است. اکنون زمان آن است که یک ساز و کار و نظم منطقهای عادلانه داشته باشیم.
