بارگیری نفت خام در پایانه غربی جزیره خارگ پس از ۲۵ روز توقف دوباره آغاز شده است. بر اساس دادههای شرکت رصد اطلاعات دریایی Windward، یک نفتکش غولپیکر از نوع VLCC که از ۱۱ ژوئیه در محدوده انتظار پایانه قرار داشت، در ۱۲ اوت پهلو گرفته و عملیات بارگیری را شروع کرده است. همزمان، تعداد نفتکشها و کشتیهای باری در لنگرگاه شمال لارک افزایش یافته و مسیر دریایی ایران و روسیه در دریای خزر نیز شاهد رشد قابل توجه حمل محمولههای مایع بوده است.
بارگیری نفت در پایانه غربی خارگ از سر گرفته شد
به گزارش ایران جیب به نقل از تسنیم و با استناد به گزارش شرکت Windward، پایانه غربی جزیره خارگ پس از ۲۵ روز توقف کامل، در روز سهشنبه ۱۲ اوت (۲۱ مرداد) مجدداً فعال شده است.
تصاویر ماهوارهای نشان میدهد یک نفتکش بسیار بزرگ از کلاس VLCC با طول تقریبی ۳۳۳ متر که از ۱۱ ژوئیه در محدوده انتظار این پایانه لنگر انداخته بود، سرانجام در پایانه پهلو گرفته و بارگیری نفت خام را آغاز کرده است.
Windward در گزارش خود تأکید کرده که پیش از این، پایانه غربی خارگ برای ۲۵ روز خالی از نفتکش بوده است. با این حال، دو پایانه دیگر خارگ، یعنی پایانه شرقی و پایانه LPG، در زمان تهیه گزارش همچنان فعالیت قابل توجهی نداشتند.
نفتکشها در اطراف لارک بیشتر شدند
همزمان با فعال شدن دوباره پایانه غربی خارگ، فعالیت دریایی در اطراف جزیره لارک نیز افزایش یافته است.
بر اساس تصاویر ماهوارهای ۱۲ اوت، ۳۵ فروند نفتکش و کشتی باری در لنگرگاه شمال لارک مشاهده شدهاند؛ این رقم در ۱۰ اوت ۲۸ فروند بوده است.
در این میان، حدود ۷۴ درصد شناورها بدون ارسال سیگنال شناسایی AIS مشاهده شدهاند و دستکم ۱۰ فروند نیز در دادههای Windward بهعنوان کشتیهای تحت تحریم شناسایی شدهاند. این وضعیت نشان میدهد بخشی از ناوگان فعال در این منطقه تلاش میکند سطح قابل مشاهده بودن فعالیت خود را کاهش دهد.
افزایش تعداد شناورها در لارک از این جهت اهمیت دارد که این منطقه در نزدیکی تنگه هرمز قرار دارد و میتواند بهعنوان یکی از نقاط مهم انتظار، انتقال یا سازماندهی محمولههای نفتی مورد استفاده قرار گیرد.
تردد کشتیها در تنگه هرمز همچنان ادامه دارد
دادههای دریایی نشان میدهد با وجود محدودیتها و افزایش ریسک امنیتی در تنگه هرمز، تردد دریایی بهطور کامل متوقف نشده است.
بخشی از کشتیها با خاموش کردن سیستم AIS یا استفاده از روشهای مختلف برای کاهش قابلیت ردیابی، در منطقه فعالیت میکنند. Windward در گزارشهای قبلی خود نیز از افزایش فعالیت شناورهای اصطلاحاً «تاریک» یا Dark Vessel در اطراف هرمز، لارک و دیگر مناطق مرتبط با صادرات نفت ایران خبر داده بود.
این شرایط باعث شده تصاویر ماهوارهای و دادههای ردیابی کشتیها اهمیت بیشتری برای ارزیابی وضعیت واقعی تجارت دریایی در منطقه پیدا کنند؛ زیرا اطلاعات AIS به تنهایی دیگر تصویر کاملی از میزان ترددها ارائه نمیدهد.
مسیر دریایی ایران و روسیه در خزر فعالتر شده است
همزمان با تحولات خلیج فارس، مسیر دریایی میان ایران و روسیه در دریای خزر نیز شاهد تغییر محسوسی بوده است.
بر اساس گزارش Windward، طی ۱۶۴ روز پس از تشدید محدودیتهای دریایی در ۲۸ فوریه، تعداد محمولههای مایع شامل نفت و فرآوردههای نفتی از روسیه به ایران ۲.۹ برابر شده و حجم این محمولهها نیز حدود ۲.۵ برابر افزایش یافته است.
تعداد محمولهها از ۸ مورد به ۲۳ مورد رسیده و حجم آنها از حدود ۱۷۴ هزار بشکه به بیش از ۴۳۷ هزار بشکه افزایش پیدا کرده است.
در مقابل، جریان محمولههای مایع از ایران به روسیه همچنان صفر گزارش شده است. این آمار نشان میدهد مسیر دریای خزر در حال حاضر بیشتر در جهت انتقال محموله از روسیه به ایران مورد استفاده قرار گرفته است.
کریدور خزر؛ مسیر جایگزین برای تجارت منطقهای
افزایش حملونقل دریایی میان روسیه و ایران را میتوان بخشی از تلاش دو کشور برای کاهش آسیبپذیری مسیرهای تجاری در برابر تحولات منطقهای دانست.
مذاکرات ایران و روسیه درباره رفع موانع لجستیکی در دریای خزر و همچنین پروژه راهآهن رشت ـ آستارا، در صورت پیشرفت، میتواند اتصال مسیر دریایی و ریلی دو کشور را تقویت کند.
از نگاه اقتصادی، ایجاد مسیرهای جایگزین زمانی اهمیت بیشتری پیدا میکند که مسیرهای اصلی صادرات و واردات در معرض محدودیتهای امنیتی یا سیاسی قرار داشته باشند.
ریسک دریایی فقط به خلیج فارس محدود نیست
همزمان با افزایش ریسک در خلیج فارس و دریای خزر، آسیبپذیری زیرساختهای دریایی در سایر نقاط نیز مورد توجه قرار گرفته است.
Windward در گزارش اخیر خود به حادثه آسیب به یک کابل زیردریایی در نزدیکی پرت استرالیا اشاره کرده و از شناسایی یک مظنون برای این حادثه خبر داده است؛ هرچند جزئیات و علت دقیق حادثه در زمان انتشار گزارش بهطور عمومی مشخص نشده بود.
مجموع این تحولات نشان میدهد ریسک فعالیتهای تجاری و انرژی در مسیرهای دریایی مختلف افزایش یافته و شرکتهای کشتیرانی و صادرکنندگان نفت ناچارند بیش از گذشته مسیر، زمانبندی، بیمه و شیوه ردیابی محمولهها را در محاسبات خود لحاظ کنند.
خارگ دوباره فعال شد، اما صادرات نفت ایران همچنان با ریسک همراه است
فعال شدن دوباره پایانه غربی خارگ پس از ۲۵ روز، نشانهای از ادامه فعالیت شبکه صادرات نفت ایران در شرایط پرریسک فعلی است؛ اما نمیتوان تنها بر اساس پهلوگیری یک نفتکش، از بازگشت کامل فعالیت پایانههای نفتی به شرایط عادی سخن گفت.
از سوی دیگر، افزایش حضور نفتکشها در لارک و رشد انتقال محمولههای مایع از روسیه به ایران در دریای خزر نشان میدهد شبکه حملونقل انرژی منطقه در حال سازگار شدن با شرایط جدید و استفاده بیشتر از مسیرها و نقاط جایگزین است.
در نتیجه، تحولات بعدی در تنگه هرمز، میزان تردد نفتکشها و روند بارگیری در خارگ میتواند نقش مهمی در ارزیابی وضعیت صادرات نفت ایران و همچنین ریسک عرضه نفت در بازار جهانی داشته باشد.
