آیا آمریکا تحریم‌های ایران را لغو کرده است؟ | واکاوی جزییات اطلاعیه جدید وزارت خزانه‌داری آمریکا

گروه اقتصادی؛ دانیال رحیمی: دفتر کنترل دارایی‌های خارجی آمریکا، موسوم به اوفک، روز چهارشنبه ۱۴ مرداد اطلاعیه‌ای درباره حذف و به‌روزرسانی تعدادی از موارد موجود در فهرست تحریم‌های مقابله با تروریسم منتشر کرد.

اما بررسی این اطلاعیه نشان می‌دهد شرکت هواپیمایی عراقی «فلای بغداد» و دو فروند هواپیمای متعلق به آن از فهرست تحریم‌ها خارج شده‌اند؛ بنابراین هیچ شرکت، بانک، شخص یا نهاد ایرانی در این اطلاعیه رفع تحریم نشده است.

یک شرکت با سه نام متفاوت

در اطلاعیه اوفک، نام‌های «Fly Baghdad Airlines Company»، «Fly Baghdad» و «Iraq Express» دیده می‌شود. مشاهده این سه نام در نگاه نخست ممکن است این تصور را ایجاد کند که سه شرکت هواپیمایی جداگانه رفع تحریم شده‌اند.

اما عبارت a.k.a. در مقابل این نام‌ها به معنای «همچنین شناخته‌شده با نام» است. به بیان ساده، این سه عنوان به یک شرکت عراقی تعلق دارند و سه شرکت مستقل نیستند.

دو مورد دیگر نیز هواپیما‌های دارای شماره ثبت YI-BAF و YI-BAN هستند. در نتیجه، اقدام اوفک یک شرکت هواپیمایی عراقی و دو هواپیمای آن را دربر می‌گیرد.

برداشت اشتباه از تیتر رویترز چگونه شکل گرفت؟

رویترز در تیتر خبر خود از رفع تحریم «سه هدف مرتبط با سپاه پاسداران» خبر داد.

این تیتر لزوماً نادرست نیست؛ زیرا منظور از سه هدف می‌تواند یک شرکت و دو هواپیما باشد. مشکل از جایی شکل گرفت که در برخی بازنشرها، عبارت «سه هدف» به «سه شرکت هواپیمایی» تعبیر شد.

در مرحله بعد نیز عبارت «مرتبط با سپاه پاسداران ایران» به‌ اشتباه به «شرکت‌های ایرانی» یا «تحریم‌های ایران» تغییر یافت. درحالی‌که فلای بغداد یک شرکت عراقی است و هواپیما‌های مورد نظر نیز در عراق ثبت شده‌اند.

بنابراین، بهتر است منشأ خبر را «برداشت نادرست از تیتر رویترز و فهرست اوفک» بدانیم، نه اینکه تیتر رویترز را به‌طور کامل نادرست اعلام کنیم.

آیا وزارت خزانه‌داری خبر لغو تحریم‌های ایران را حذف کرد؟

شایعه‌ای مبنی بر حذف خبر رفع تحریم های ایران در فضای مجازی مطرح شده بود.

بررسی صفحات رسمی وزارت خزانه‌داری آمریکا و اوفک نشان نمی‌دهد که این نهاد ابتدا خبر «لغو تحریم‌های ایران» را منتشر و سپس حذف کرده باشد.

صفحه رسمی اوفک همچنان در دسترس است و فقط نام فلای بغداد و دو هواپیمای عراقی را در بخش موارد حذف‌شده نشان می‌دهد. 

ممکن است برخی رسانه‌ها یا کانال‌های خبری پس از مشخص‌شدن جزئیات، تیتر اولیه خود را اصلاح یا حذف کرده باشند؛ اما مدرک معتبری وجود ندارد که نشان دهد وزارت خزانه‌داری آمریکا ابتدا لغو تحریم‌های ایران را اعلام کرده است.

فلای بغداد چرا تحریم شده بود؟

وزارت خزانه‌داری آمریکا در ژانویه ۲۰۲۴ شرکت فلای بغداد و مدیرعامل آن، «بشیر عبدالقادر علوان الشیبانی»، را در فهرست تحریم‌های مقابله با تروریسم قرار داد.

آمریکا در بیانیه سال ۲۰۲۴ مدعی شد این شرکت در انتقال نیرو، تجهیزات، پول و سلاح برای نیروی قدس سپاه پاسداران  و گروه‌های همسو با ایران در عراق، سوریه و لبنان نقش داشته است.

فلای بغداد همان زمان این اتهامات را رد کرد و اعلام کرد تصمیم آمریکا براساس اطلاعات نادرست گرفته شده است. 

چرا فلای بغداد از فهرست خارج شد؟

در اطلاعیه جدید اوفک، دلیل دقیق رفع تحریم فلای بغداد توضیح داده نشده است.

بااین‌حال، برخی رسانه‌ها به نقل از سخنگوی وزارت خزانه‌داری آمریکا گزارش داده‌اند که این شرکت در فرایند بازنگری اوفک شرکت کرده و تغییراتی در فعالیت‌های خود به وجود آورده است. براساس این توضیح، ادامه حضور شرکت در فهرست تحریم‌ها دیگر ضروری تشخیص داده نشده است.

این توضیح به معنای رد کامل اتهامات گذشته یا تغییر سیاست آمریکا در قبال ایران و سپاه پاسداران نیست. تنها می‌توان با قطعیت گفت که اوفک تصمیم گرفته نام فلای بغداد و دو هواپیمای آن را از فهرست خارج کند.

مدیرعامل فلای بغداد همچنان تحریم است

نام مدیرعامل فلای بغداد از فهرست تحریم‌ها حذف نشده و او همچنان با برچسب «تروریسم جهانی» در فهرست SDN قرار دارد.

در اطلاعیه جدید فقط نحوه ثبت ارتباط او تغییر کرده است. پیش‌تر نام وی به فلای بغداد متصل بود، اما اکنون ارتباط او در پایگاه اطلاعاتی اوفک با نیروی قدس سپاه ثبت شده است.

این تغییر به معنای رفع تحریم مدیرعامل نیست. درعین‌حال، صرف تغییر این بخش از اطلاعات نیز برای نتیجه‌گیری درباره نوع یا میزان ارتباط عملیاتی او با نیروی قدس کافی نیست.

همچنین اگر مشخص شود یک فرد تحریم‌شده دست‌کم ۵۰ درصد مالک یک شرکت است، ممکن است قاعده ۵۰ درصد اوفک درباره آن شرکت اجرا شود. اطلاعات عمومی موجود برای مشخص‌کردن میزان مالکیت فعلی مدیرعامل فلای بغداد کافی نیست.

آیا این اقدام به معنای آغاز رفع تحریم‌های ایران است؟

خیر. در اطلاعیه جدید هیچ شخص، بانک، شرکت، کشتی، هواپیما یا نهاد ایرانی از فهرست تحریم‌ها خارج نشده است.

تحریم‌های مربوط به بانک مرکزی ایران، صنعت نفت و پتروشیمی، کشتیرانی، سپاه پاسداران و نیروی قدس نیز تغییری نکرده‌اند.

فلای بغداد یک شرکت عراقی بود که آمریکا آن را به‌دلیل حمایت ادعایی از نیروی قدس تحریم کرده بود. ارتباط یک شرکت خارجی با ایران، آن شرکت را به یک شرکت ایرانی تبدیل نمی‌کند؛ همان‌طور که رفع تحریم آن نیز به معنای لغو تحریم‌های ایران نیست.

همچنین نسبت‌دادن این تصمیم به مذاکرات ایران و آمریکا یا آغاز یک روند گسترده رفع تحریم‌ها، بدون انتشار سند رسمی، تنها یک برداشت اشتباه سیاسی بود که بازتاب پیدا کرد.

سه نام «Fly Baghdad Airlines Company»، «Fly Baghdad» و «Iraq Express» به یک شرکت تعلق دارند و نباید آنها را سه شرکت جداگانه در نظر گرفت. مدیرعامل فلای بغداد نیز همچنان در فهرست تحریم‌های آمریکا قرار دارد.

تیتر رویترز درباره حذف سه هدف مرتبط با سپاه را می‌توان ناظر بر یک شرکت و دو هواپیما دانست؛ اما برداشت اشتباه از این تیتر و نحوه درج نام‌ها در اطلاعیه اوفک باعث شد این خبر در برخی رسانه‌ها به‌صورت «رفع تحریم سه شرکت ایرانی» و سپس «لغو تحریم‌های ایران» منتشر شود.

بنابراین، تصمیم جدید اوفک یک اقدام محدود و موردی درباره یک شرکت عراقی است و نشانه‌ای از لغو تحریم‌های ایران یا تغییر سیاست کلی واشنگتن نسبت به سیاست خارجی درباره ایران محسوب نمی‌شود.