گروه اقتصاد، در روزهایی که انتظار میرفت با اوجگیری فصل برداشت و ورود برنج تازهمحصول شمال، بازار با افت قیمت و آرامش نسبی همراه شود، رصد جدیدترین تحولات بازار برنج ایرانی در پایان شهریورماه روایتی کاملاً معکوس و شوکهکننده را نشان میدهد.
برنج هاشمی، به عنوان پرطرفدارترین و خوشعطرترین پایثابت سفرههای ایرانی، اکنون با جهشهای پیدرپی قیمتی عملاً از دسترس بخش بزرگی از طبقه متوسط خارج شده و جایگاه خود را به عنوان یک «کالای فوقلوکس» تثبیت کرده است.
این تغییر جایگاه، نه فقط یک نوسان فصلی، بلکه نشاندهنده یک تغییر ساختاری عمیق در سبد معیشت خانوارهاست که زنگ خطر را برای سفرههای طبقه متوسط و دهکهای درآمدی پایینتر به صدا درآورده است.
وضعیت فعلی بازار برنج هاشمی، حاصل تلاقی بیرحمانه مجموعهای از عوامل است که دستبهدست هم دادهاند تا تیر خلاص را به قدرت خرید مردم بزنند.
در صدر این عوامل، جهش افسارگسیخته هزینههای تولید قرار دارد که کشاورزان را در تنگنای شدیدی قرار داده است؛ از افزایش هزینههای نهادههای کشاورزی و سم و کود گرفته تا رشد تصاعدی دستمزد کارگران فصلی و هزینههای حملونقل و فرآوری، همگی باعث شدهاند تا قیمت تمامشده محصول برای شالیکار به قدری بالا برود که عرضه آن با قیمتهای سالهای گذشته عملاً غیرممکن باشد.
با این حال، مشکل تنها به هزینههای تولید محدود نمیشود. در لایههای پنهان بازار، جولان دلالان و واسطههایی که در مراحل مختلف زنجیره تامین، از مزرعه تا خردهفروشی، حاشیه سود خود را به صورت غیرمنطقی افزایش میدهند، سهم بزرگی در التهاب فعلی دارد.
این واسطهها با احتکار محصول یا ایجاد فضای روانی برای کمبود برنج، اجازه نمیدهند که برنج تازه با قیمت واقعی به دست مصرفکننده نهایی برسد و در نتیجه، فاصله میان قیمت درب شالیکوبی و قیمت فروش در مغازههای سطح شهر به شکافی عمیق تبدیل شده است.
اینکه برنج هاشمی با آن عطر و طعم بینظیرش که پیوندی دیرینه با فرهنگ و سفرههای ایرانی دارد، اکنون به کالایی تبدیل شده که برای خرید آن باید بودجهای فراتر از توان معمول خانوادهها اختصاص داد، واقعیتی تلخ است که پیامدهای آن در تغییر الگوی مصرف خانوارها نمود یافته است.
بسیاری از خانوادهها که پیش از این برنج ایرانی را به عنوان انتخاب اصلی خود در اولویت داشتند، اکنون ناگزیرند یا به سمت جایگزینهای بیکیفیتتر و برنجهای خارجی روی بیاورند و یا به طور کلی مصرف خود را به شدت کاهش دهند.
در واقع، آنچه امروز در بازار برنج شاهد هستیم، فراتر از یک تورم معمولی است؛ این یک جابهجایی طبقاتی در مصرف است که در آن، محصولی که تا چندی پیش در دسترس عموم بود، به تدریج در حال خروج از سبد خرید خانوارهاست.
علاوه بر این، در حالی که متولیان بازار همچنان از ثبات و مدیریت قیمتها سخن میگویند، مشاهدات میدانی و روایتهای خریداران چیزی جز نارضایتی و شوک از قیمتهای جدید را نشان نمیدهد.
اگر این روند همچنان ادامه یابد و سیاستهای حمایتی از تولیدکننده در کنار حذف دستهای واسطه به صورت جدی عملیاتی نشود، بعید نیست که در آیندهای نزدیک، برنج اصیل ایرانی به یک کالای تزئینی در سفرهها تبدیل شود که تنها در مناسبتهای خاص و به صورت بسیار محدود مورد استفاده قرار گیرد.
این تراژدی برای کشاورز ایرانی که با هزار امید محصول خود را به بار میآورد و برای مصرفکنندهای که با سختترین شرایط اقتصادی دستوپنج نرم میکند، دو سوی یک معادله نابرابر است که نتیجهاش تنها تقویت سودجویی دلالان و خالیتر شدن سفرههای مردم است.
بر اساس تازهترین قیمتهای اعلام شده در بازار برنج ایرانی، قیمت انواع برنج هاشمی به شرح زیر است:
کیسه ۱۰ کیلویی «برنج هاشمی معطر سرازارع» با قیمت ۵ میلیون و ۴۸۷ هزار تومان در دسترس مصرفکنندگان قرار دارد. همچنین، «برنج صدری هاشمی آبخوان» به ازای هر ۱۰ کیلوگرم با قیمت ۵ میلیون و ۵۷۶ هزار تومان عرضه میشود.
قیمت «برنج هاشمی خمام تی تی » نیز به وزن ۱۰ کیلوگرم به ۴ میلیون و ۹۰۰ هزار تومان رسیده است. همچنین، «برنج هاشمی دودی گیلان دون دون» به وزن ۱۰ کیلوگرم با قیمت ۶ میلیون و ۶۵۰ هزار تومان به فروش میرسد.
